Hoe Artefact het glazen plafond van de artificiële kunst weet te doorbreken

Het jaarlijkse kunstenfestival Artefact begeeft zich in 2018 op uiterst actueel grondgebied en vraagt zich af hoe de mens zijn plaats inneemt op deze zeldzame aarde. This rare eath is een tentoonstelling die kunst thematisch centreert rond datgene wat zich onder onze voeten bevindt. Hoe wij ons iedere dag meer integreren op deze aldoor veranderende aardkloot en wat de negatieve en positieve gevolgen hiervan kunnen zijn wordt geïllustreerd door een breed spectrum aan kunstenaars, die elk een specifiek aspect van deze brede verhaalstof proberen uit te lichten. Niet alleen de voor de hand liggende ecologische, economische en politieke  gevolgen worden aanschouwelijk gemaakt, maar ook onze geologische natuur wordt blootgelegd. Dit laatste perspectief op het door ons bevolkte hemellichaam heeft een zeer vernieuwende invulling gegeven aan een veelbesproken topic, daarom zal dit ook de focus van mijn bespreking zijn. Ik zal in deze recensie drie werken beschouwen die zich buigen over de mens als steenachtig wezen. Hoe vinden we geologisch materiaal terug in onze eigen biologische structuren en kunnen we menselijke aard herkennen in de bodemlagen? Otobong Nkanga, Ilana Halperin en Cecilia Jonsson maakten een werk dat een antwoord geeft op deze vragen.

Afbeelding1
Foto: Kristof Vrancken

Otobong Nkanga is een Nigeriaanse kunstenares die op Artefact haar werk Taste of a stone tentoonstelt. We zien een maagdelijk witte ruimte met een grondlaag van al even witte keien die knisteren onder de voeten. De bleke ruimte wordt sporadisch onderbroken door een scherp afstekend groen luchtplantje, donkere tegels en grote rubuuste stenen. Centraal in de ruimte zien we een wandtapijt dat verschillende luchtplanten afbeeldt. Op deze manier tracht Nkanga de weelderige natuur bevattelijk te maken voor de mens als toeschouwer. De gecreëerde ruimte moet dienen als een plek voor rust en meditatie, maar ook als een plaats waar creatieve vrijheid geopenbaard kan worden. Ze probeert op deze manier een brug te slaan tussen de binnen- en buitenwereld van het individu. In dit opzicht is de botanische tuin te interpreteren als een ‘binnentuin’. Of dit ambitieus project bij de bezoekers ook werkelijk een reflectief proces in werking heeft gezet blijft natuurlijk de vraag. Deze esthetsiche verwennerij heeft de moeilijke taak een mentale rusttoestand te verwezenlijken bij de bezoeker. Hoewel er meerdere aspecten zijn die hier glansrijk in slagen, zoals onder meer de knisperende gewaarwording van de stenen en de helderheid van de ruimte die aanvoelt als verse sneeuw, zijn er toch ook bepaalde zaken die de magie beknotten. Omdat deze witte oase zich binnen de context van een museum bevindt verliest het werk aan impact. Een veel groter contrast zou bereikt kunnen worden wanneer het werk in een eerder onconventionele tentoonstellingsruimte geplaatst zou worden, zoals een industriële site. Pas dan zouden we echt kunnen spreken van een oase. Omdat de muren van het museum sowieso een wit canvas aanbieden voor de kunstwerken die er tentoongesteld worden, vervaagt de installatie te veel in de reeds bestaande omgeving. Als toeschouwer stapt men daardoor niet echt een radicaal andere wereld binnen en is het beoogde doel van Otobong Nkanga dus niet bereikt.

Afbeelding2
Foto: Kristof Vrancken

In dezelfde tentoonstellingsruimte treffen we nog een ander werk aan dat zich bezighoudt met de relatie tussen mens en steen. The Rock Cycle van Ilana Halperin zoekt eveneens naar een manier om de natuur naar binnen te halen en doet dit door de menselijke maakbaarheid in een natuurlijk proces om te zetten. De geïndustrialiseerde samenleving is het boegbeeld van hoe de menselijke maakbaarheid nefast kan zijn voor het welzijn van onze aarde, maar Ilana Halperin weet deze maakbaarheid in een positief project om te zetten. Halperin maakt sculpturen uit gesteenten die door middel van een natuurlijke procedé zijn ontstaan. Deze gesteenten zijn de resultant van een perfecte samenwerking tussen de mens en een natuurlijk ontwikkeling. Een proces van steenvorming in de druipsteengrotten van Fontaines Pétrifiantes in Saint-Nectaire dat doorgaans eeuwen duurt wordt door de kunstenares beperkt tot 3 maanden. Door de betrokkenheid die de kunstenares heeft bij het ontstaansproces van de materialen waarmee ze haar visie vorm geeft, schijnt de natuurlijke buitenwereld voor het eerst door in ons artificiële kunstconcept. De werken geven blijk van een hoopvol project waaraan de menselijke hand constructief deelneemt. Een steen is voor de mens altijd een levenloos object is geweest, maar met deze werken brengt Halperin de geologie werkelijk tot leven.

Afbeelding3
Foto: Cihad Caner

Haem van Cecilia Jonsson zal tot slot een gelijkaardige opvatting koetseren over de integratie van steen in de menselijke biologie. Deze installatie vinden we terug in een overwegend donkere ruimte. Een lichtstraal doet ons de aandacht vestigen op een sokkel waarop een schaal gezet is. Omdat de lichtbundel van bovenaf op de schaal valt, wordt het licht gebroken in het glas van de schaal en vernippert het zich over de ruimte. De schaal is gevuld met water waarop een klein houten compas drijft. Uit het beeldmateriaal dat op een scherm naast de installatie wordt afgespeeld leren we dat de naald van het compas gemaakt is uit ijzer dat onttrokken is uit het bloed van een placenta. Jonsson duidt haar werk als volgt: “The iron that runs through our veins and allows us to breathe is the same element from which the weapons, shields and tools were fashioned that have allowed humanity to not only survive, but flourish, for millennia.” Met dit citaat wordt een laatste antwoord geformuleerd op de vraag naar een menselijke geologie. Jonsson slaagt er met dit kunstwerk in om gesteenten volledig in ons lichaam te integreren, sterker nog, gesteenten bevatten onze bestaansmogelijkheid. Het werk openbaart een heel nieuwe kijk op de statische aard van onze bodemlagen en integreert ze in onze kwetsbare menselijke natuur. Zonder ijzer zouden wij niet in staat zijn om gezond te kunnen leven. Deze installatie onthult de vitaliteit die vervat zit in iets levensloos als gesteente en straalt hiermee een enorme kracht uit.

Advertenties

One Reply to “Hoe Artefact het glazen plafond van de artificiële kunst weet te doorbreken”

  1. Interessante materie. Het kunstwerk van Cecilia Johnsson dient me zo op het eerste gezicht het meest aan. Haar redenatie over het element ijzer in ons bloed, kan nog verder worden doorgetrokken. Uiteindelijk zal dit element mede de overgang van de mens bewerkstelligen.
    Mooi artikel!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s